გაერთიანებული ერების პოლიტიკის განმსაზღვრელი მთავარი ორგანოს -გენერალური ასამბლეის - ხელმძღვანელმა ევრონისუთან ინტერვიუში პასუხი გასცა იმ კრიტიკას, რომელიც სულ უფრო მომძლავრდა გაეროს მიმართ. ანალენა ბერბოკი მიიჩნევს, რომ ვეტოს უფლების ბოროტად გამოყენება ბლოკავს პროგრესს.
მარია ტადეო, ევრონიუსი: „ჩემი პირველი კითხვა, ფაქტობრივად, ეხება იმ განცხადებას, რომელიც, შესაძლოა, არც არის პოლიტიკური ხასიათის, თუმცა ევროპელები უბრალოდ გააოგნა, ვგულისხმობ ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტის განცხადებას, რომელშიც საუბარი იყო ცივილიზაციის განადგურებაზე. რომ აღარაფერი ვთქვათ პოლიტიკურ კონტექსტზე, რომის პაპმა ზენობრიობის საკითხი დააყენა. რამდენად უჭერთ მხარს მის მიდგომას?“
ანალენა ბერბოკი, გაეროს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტი: „ადამიანის უფლებები და საერთაშორისო სამართალი დაფუძნებულია ჰუმანურობისა და ჩვენი ზნეობის საერთო გაგებაზე. იმიტომ, რომ გაერთიანებული ერების შექმნა განაპირობა მეორე მსოფლიო ომის სისხლისღვრამ, ჩემი საკუთარი ქვეყნის, გერმანიის მიერ ებრაელების წინააღმდეგ ჩადენილმა გენოციდმა და ხოცვა-ჟლეტამ მთელ მსოფლიოში. სწორედ ამიტომ საერთაშორისო სამართლის ირგვლივ მიმდინარე კამათს, რომ ეს რაღაც თეორიული ცნებაა და არ გვჭირდება, რაც, სამწუხაროდ, ზოგიერთი ევროპული მთავრობისგანაც გვესმის, ნამდვილად არ უმყარებს ზურგს ჩვენი ისტორია, რადგან ეს სამართალი ყოველთვის ემთხვეოდა ჰუმანურობის ჩვენს საერთო გაგებას“.
მარია ტადეო, ევრონიუსი: „თქვენ ამბობთ, რომ ამ სამართალს თავს ესხმიან და ზოგიერთი იმასაც ამტკიცებს, რომ მთელ მსოფლიოში აღარავინ მიმართავს მას. ჩვენ, სავარაუდოდ, ახალ ეპოქაში შევედით. მაგრამ ვინ დაიცავს მას? რამდენად შესწევს გაეროს ძალა, რომ ისევ შეასრულოს ეს როლი?“
ანალენა ბერბოკი, გაეროს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტი: „გაერო არ არის ერთი ინდივიდუალურად მოქმედი პირი. ეს არის 193 ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებული წევრი სახელწმიფოების ერთობლიობა. და ყველამ კარგად ვიცით, რომ გვყავს უშიშროების საბჭოც, რომლის ფარგლებშიც ხუთ წევრ ქვეყანას განსაკუთრებული პასუხისმგებლობა აკისრია. მაგრამ, სამწუხაროდ, დღეს ამ სახელმწიფოთაგან ყველა არ ასრულებს ამ პასუხისმგებლობას, სამაგიეროდ იყენებს ვეტოს უფლებას, რომელიც ყოველ მათგანს აქვს, და საერთაშორისო სამართლის დარღვევასაც კი იცავს. სწორედ ამიტომ არის აუცილებელი, რომ დანარჩენი სახელმწიფოები ერთად დადგნენ. და დიახ, ვხედავთ საერთაშორისო სამართლის დაცვის ფაქტებსაც. მაგალითად, შუა აზიის სახელმწიფოებმა მიაღწიეს შეთანხმებას საზღვრების ირგვლივ არსებულ სადავო საკითხებში, რომლებიც რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში ვერ გადაწყდა და გასულ წელს მოგვარდა - მათ შორის ტერიტორიულ წყლებში თანამშრომლობის საკითხიც გადაიჭრა. სწორედ ეს არის გაეროს ძლიერი მხარე, რომ მანამდე აღკვეთოს კრიზისი, სანამ გამწვავდება. სამწუხაროდ, როგორც ვხედავთ, ეს ყველაგან არ ამართლებს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა უსაფრთხოების საბჭოს ხუთი მუდმივი წევრი გადაწყვეტს, რომ საწინააღმდეგოდ იმოქმედოს“.
მარია ტადეო, ევრონიუსი: „თქვენ ახსენეთ ვეტოს უფლება და რომ ზოგიერთი ქვეყანა არ იღებს თავის თავზე ნაკისრ პასუხისმგებლობას, რითაც აშკარად რუსეთზე მიანიშნეთ. ამასთან დაკავშირებით გასულ წელს ძალიან ბევრი კრიტიკა მოვისმინეთ: რომ გაერო პრობლემის ნაწილია და რომ ის ვერ მოერგო ახალ დროს, რომ ვერ მოახერხა ბოლო ორი წლის განმავლობაში რომელიმე სერიოზული კონფლიქტის მოგვარება და რომ ის მოძველდა. რამდენად სამართლიანია ეს კრიტიკა?“
ანალენა ბერბოკი, გაეროს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტი: „ეჭვგარეშეა, რომ გაეროს საფუძვლიანი რეფორმა სჭირდება. მაგრამ ჩვენ ამ რეფორმის შუაში ვართ, რომელსაც UN80 ეწოდება. ბოლო 17 წლის განმავლობაში ვცდილობდით უშიშროების საბჭოს რეფორმას, რომელსაც ვეტოს ინიციატივა შეეხო, მაგრამ, სამწუხაროდ, ამას უშიშროების საბჭოს ყველა წევრის თანხმობა სჭირდება. მე ყოველთვის აღვნიშნავ ეროვნული კონტექსტის მნიშვნელობას, რადგან, მაგალითად, ყველა ევროპულ ქვეყანაში კანონში მკაფიოდ წერია, რომ არავის მოკვლა არ შეიძლება. თუმცა მკვლელობა მაინც ხდება და არავინ ამბობს: „მოდი, გავაუქმოთ სისხლის სამართლის კოდექსი, რადგან ვერ აღვკვეთეთ მკვლელობა“. ამას პოლიცია და საზოგადოებაც უნდა დაუპირისპირდეს. სწორედ იგივე ითქმის გაეროზეც. ყოველდღე უკეთესი უნდა ვიყოთ, ვიდრე წინა დღეს. მაგრამ მეტისმეტად ვართ დამოკიდებული წევრ ქვეყნებზე. და თუ წევრი ქვეყანა იქნება აგრესიის ინიციატორი, ეს არ ნიშნავს, რომ გაერო დამარცხდა ან ქარტიაში არ არის მკაფიოდ ჩაწერილი, რომ ეს არ შეიძლება. ეს წევრი სახელმწიფოს ბრალია, რომელმაც შესანიშნავად იცის, რომ ეს ქარტიის დარღვევაა და მაინც ომს იწყებს. სწორედ ამიტომ არის საჭირო, რომ დანარჩენი წევრი სახელმწიფოებიც დაუპირისპირდნენ ამას. ერთმა გენერალურმა მდივანმა განმარტა, რისთვის არის საჭირო გაერო, რაც, ჩემი აზრით, მნიშვნელოვანია, გვახსოვდეს. მან თქვა, გაერო შეიქმნა არა იმისთვის, რომ კაცობრიობა სამოთხეში შეიყვანოს, არამედ იმიტომ, რომ კაცობრიობა ჯოჯოხეთისგან დაიცვას. ასე რომ, გაეროს მისია არის არა სრულყოფილი მშვიდობის დამყარება, არამედ მოქმედება მწვავე კრიზისების დროს, როგორიცაა ახლა, მაგალითად, ომი უკრაინასა თუ ღაზაში, სადაც გაეროს შეაქვს სურსათი, აღადგენს ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურას და სკოლაში სიარულის საშუალებას აძლევს ბავშვებს მაშინ, როცა ეს ყველაფერი დანგრეულია. მსოფლიოში ბავშვების ნახევრი არ იქნებოდა აცრილი გაეროს დახმარების გარეშე. ასე რომ, უამრავი რამ არის გასაკეთებელი, გარდა იმ აშკარა ჩავარდნისა, რომლის წინაშეც ვდგავართ - ჩვენ ხომ უშიშროების საბჭო გვაქვს დაბლოკილი“.
მარია ტადეო, ევრონიუსი: „ამერიკის პრეზიდენტი ტრამპი ძალიან ხმამაღლა აკრიტიკებს გაეროს იმის გამო, რომ მან ვერ მოახერხა რამე პრობლემის გადაჭრა ბოლო ორი წლის განმავლობაში: უკრაინა ვერ მოაგვარა; სპარსეთის ყურეში ბევრი ვერაფერი გააკეთა; ვერც ღაზაში... მთელ ამ კრიტიკას სამართლიანად მიიჩნევთ, თუ საბოლოოდ მაინც ასეთ დასკვნამდე მიდიხართ: „დიახ, გაერომ ვერ იმოქმედა, როგორც უნდა ემოქმედა, მაგრამ იმიტომ, რომ არ ჰქონდა ამის საშუალება. მარტივად რომ ვთქვათ, იმიტომ, რომ საბოტაჟი მოუწყო რუსეთმა და ამერიკაც ცდილობდა, ისე ემოქმედა, რომ მას ვერაფერი გაეწყო?“
ანალენა ბერბოკი, გაეროს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტი: „როდესაც ვეტოს უფლებას იყენებ, რაც იმას ნიშნავს, რომ უშიშროების საბჭოში ვერ მიიღეთ გადაწყვეტილება და მერე წუწუნებ, რომ ვერ მიაღწიეთ შეთანხმებას, აშკარაა, რომ ეს მისი პასუხისმგებლობაც არის, ვინც ვეტო დაადო. ეს განსაკუთრებით ეხება ახლო აღმოსავლეთსა და ვითარებას ღაზაში. ხშირად სწორედ ამერიკის ადმინისტრაცია მიმართავდა ვეტოს. თუმცა ყოველდღე ვხედავთ - და არაფრის შელამაზებას არ ვცდილობ - ჩვენი ორგანიზაციის მიერ გაწეული სამუშაოს ნაკლსაც. და მაინც ჩემი ამოცანა და იმ ხალხის ფუნქცია, რომელსაც სჯერა საერთაშორისო სამართლის, ის არის, რომ უფრო გულმოდგინედ ვიმოქმედოთ, თუნდაც ყველაზე მძიმე დროს. ვნახეთ ღაზასთან დაკავშირებით, რომ წევრების უმრავლესობამ, საფრანგეთმა და საუდის არაბეთმა, თავის ხელში აიღო ე.წ. ორი სახელმწიფოს გადაწყვეტილების მისაღებად კონფერენციის მოწყობა სექტემბერში. 140-მა სახელმწიფომ მიბაძა მათ მაგალითს დიდი კამათის შემდეგ და ამ დროს გამოვიდა ამერიკის ადმინისტრაცია, მოქმედი პრეზიდენტი ადგა და თქვა: „მე მოვიწვევ საპრსეთის ყურის ქვეყნებს ვაშინგტონში“. და მაშინ უშიშროების საბჭოში რეზოლუციაც დადო. ღაზაში ცეცხლის შეწყვეტა უშიშროების საბჭოს რეზოლუციას დაეყრდნო. დარწმუნებული ვარ, რომ ამ გადაწყვეტილებას უფრო განუხრელად დაიცავდნენ, ამაში მეტად რომ ყოფილიყო ჩართული გაერო, მაგრამ მათ სხვანაირად გადაწყვიტეს“.
მარია ტადეო, ევრონიუსი: „როგორ გგონიათ, ევროკავშირს რამდენად შეუძლია, შუამავლის ფუნქცია შეასრულოს გლობალურ, საერთაშორისო დონეზე? და ისევ კრიტიკის თემას რომ დავუბრუნდეთ, რომელიც გამუდმებით ისმის, რომ ევროპა ძალიან ნელა მოქმედებს და არ არის საკმარისად ეფექტიანი. როცა ამ საკითხს გარედან უყურებთ, ხომ არ გეჩვენებათ, რომ უსამართლოა ეს კრიტიკა, რომ ევროპელები ისევ წამყვან ძალას წარმოადგენენ, თუ ჩვენც მოვძველდით?“
ანალენა ბერბოკი, გაეროს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტი: „იმის გათვალისწინებით, რომ ევროპელი საგარეო საქმეთა მინისტრიც ვიყავი, კარგად ვიცი, რომ ევროპას სწრაფადაც შეუძლია მოქმედება. როდესაც უკრაინაში რუსეთი შეიჭრა, ევროკავშირის 27-ივე წევრი ქვეყნის წარმომადგენელი შეიკრიბა უქმეებზევე და სანქციების პაკეტი დაამტკიცა, სანამ ბაზრები გაიხსნებოდა. ევროკავშირში ყოფილა ამის მაგალითი, განსაკუთრებით ექსტრემალურ ვითარებაში, როდესაც სწრაფად მოქმედებენ და ძალიან კარგად განსაზღვრავენ მიზნებს. გაეროს სჭირდება ძლიერი ევროპა, ისევე, როგორც ძლიერი აფრიკის კავშირი ასეთ დროს, რადგან ორივე კონტინენტზე კარგად იციან საკუთარი წარსულის მწარე გამოცდილებით, რომ მრავალმხრივი წესრიგი დაცვის საუკეთესო ფორმაა. მთელ მსოფლიოსთან შედარებით 27 სახელმწიფო არ წარმოადგენს უმრავლესობას. მაგრამ ევროკავშირი თავის წევრ სახელმწიფოებთან ერთად გაეროს ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი დონორია. ამიტომ ევროკავშირელ პარტნიორებს მოვუწოდებდი, რომ უფრო მეტად ჩაერთონ რეფორმის პროცესში, რადგან მათ დიდი გავლენა აქვთ. ასევე დაგვეხმარონ, რომ ჩვენი ინსტიტუტები უკეთ მოერგონ დასახულ მიზნებს და უკეთ მოემზადონ მომავლისთვის“.
მარია ტადეო, ევრონიუსი: „იმიტომ დაგისვით კითხვა საგარეო საკითხებთან დაკავშირებით, რომ სწორედ ამის გამო აკრიტიკებენ ევროკავშირისმას ახლა. უკვე რეფორმისკენ მოწოდებაც კი გაისმა, ითხოვენ რომ ევროკავშირში უარი თქვან ერთსულოვნების პრინციპზე და საკითხები კვალიფიციური უმრავლესობის საფუძველზე გადაჭრან. რამდენად ეთანხმებით ამ მოსაზრებას, თუ გავითვალისწინებთ, რომ ადრე საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობაც გეკავათ და ახლა გაეროში ხართ? რამდენად შესაძლებელია საგარეო პოლიტიკის სწრაფი კურსის გატარება კვალიფიციური უმრავლესობის მეშვეობით?“
ანალენა ბერბოკი, გაეროს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტი: „კვალიფიციური უმრავლესობის პრინციპით კენჭისყრის ირგვლივ დებატები კარგა ხანია მიმდინარეობს ევროკავშირში და მას ყოველთვის უჭერდა მხარს გერმანია და ამას ბოლო დროს საგარეო პოლიტიკის სფეროც დაემატა. საქმე ისაა, რომ ვიცით, მაგალითად, რა რთული იქნება გაფართოების პროცესი ახლა, იმავე ბალკანეთის სახელწმიფოებთან მიმართებით, თუ ყოველ ნაბიჯზე ერთსულოვან მხარდაჭერას მოვითხოვთ. ამიტომ, ჩემი აზრით, ევროკავშირის ინტერესებშიც შედის, რომ უფრო სწრაფად და ძლიერად იმოქმედოს და გაეროს ინტერესებშიცაა, სადაც ახლა ვმუშაობ, რადგან საერთაშორისო სამართლის ერთგული ევროპელის ძლიერი ხმა გაეროსაც აძლიერებს. მაგრამ ახლა, ასეთი წინააღმდეგობებითაა აღსავსე დროში, აუცილებლად უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ, როდესაც ევროკავშირი 27 სახელწმიფოს სახელით საუბრობს - ხოლო ეს 27 წევრი სახელმწიფო იმეორებს მის პოზიციას, რათა უფრო ხმამაღლა და მკაფიოდ ისმოდეს - ეს მხოლოდ ერთი სახელმწიფოს ხმა კი არ არის, არამედ - 27 ქვეყნისა. იმიტომ, რომ ზოგჯერ ასეთ დებატებში უბრალოდ აუცილებელია მტკიცე უმრავლესობა, რადგან არ გვაქვს გარანტია იმისა, რომ ავტომატურად მივიღებთ უმრავლესობის მხარდაჭერას“.
მარია ტადეო, ევრონიუსი: „რაც შეეხება გაეროს მომავალს, ამჟამად მიმდინარეობს კონკურსი, თუ ვინ იქნება ახალი გენერალური მდივანი. დღევანდელ ძალიან რთულ გლობალურ ვითარებაში, როდესაც ზოგი მიიჩნევს, რომ ამჟამინდელი კრიტიკა პირადად მოქმედ გენერალურ მდივანს ეხება, რა თვისებები და კვალიფიკაცია უნდა ჰქონდეს მომავალ გენერალურ მდივანს?“
ანალენა ბერბოკი, გაეროს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტი: „ჩემი აზრით, ეს ყველაზე რთული საქმეა მსოფლიოში დღევანდელ ვითარებაში, რადგან ემსახურო 193 წევრ ქვეყანას, რომლებიც ღიად უპირისპირდებიან ერთმანეთს, ყოველ შემთხვევაში რამდენიმე მათგანი მაინც - ძალიან რთულია. მაგრამ, ამავდროულად, ეს ყველაზე მნიშვნელოვანი საქმეც არის. თანაც მომავალმა გენერალურმა მდივანმა ისიც უნდა თქვას, თუ რას ემსახურება გაერო. მაგალითად, იმ 8 მილიარდ ადამიანს შორის, რომლებსაც გაერო ემსახურება, ნახევარი ქალია. გაეროს არსებობის 80 წლის განმავლობაში არასდროს ჰყოლია გენერალური მდივანი ქალი. ასე რომ, თუკი ხარ ინსტიტუტი, რომელიც თანასწორობასა და ადამიანის უფლებებზე საუბრობს, ისმის კითხვა, ამ ხნის განმავლობაში რატომ არასდროს აურჩევიათ ხელმძღვანელად ქალი“.
მარია ტადეო, ევრონიუსი: „პირადად თქვენ ურჩევდით, რომ ქალი აირჩიონ?“
ანალენა ბერბოკი, გაეროს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტი: „პირად მე კი არა, წევრი სახელწმიფოები ერთსულოვნად შეთანხმდნენ და მოუწოდებენ, რომ ქალი დაასახელონ. და თუ ახლა ასე არ მოხდა, აშკარად დადგება ნდობის საკითხი. გარდა ამისა, დაჟინებით ითხოვენ გაეროსგან, რომ იყოს ლიდერი, რადგან მოცემულ ვითარებაში საჭიროა ლიდერი, საერთაშორისო ინსტიტუტებში მიღებული გამოცდილება და უნარი იმისა, რომ დაპირისპირებულ მხარეებს შორის ხიდი გადო“.
მარია ტადეო, ევრონიუსი: „როგორ გგონიათ, მშვიდობის საბჭო ხომ არ შეუქმნის პრობლემას გაეროს, ან მისი კონკურენტი ხომ არ იქნება? თუ არ მიიჩნევთ ამ მექანიზმს ისეთ კონკურენტად, რომელიც გაეროს აჯობებს მომავალში?
ანალენა ბერბოკი, გაეროს გენერალური ასამბლეის პრეზიდენტი: „საკმაოდ გონივრული საფუძველი არსებობს იმისთვის, რომ გაეროს თითოეულ წევრს, მნიშვნელობა არ აქვს დიდია თუ მცირე ან რამდენად ძლიერია, თანაბარი უფლება აქვს. ეს არის უნიკალური პასუხისმგებლობა და უნიკალური როლი, რომლის შესრულებაც გაეროს შეუძლია. მისმა წევრმა სახელმწიფოებმა ძალიან მკაფიოდ განაცხადეს, მათ შორის იმათაც, ვინც მშვიდობის საბჭოს შეუერთდა, რომ ეს ორგანო მხოლოდ ღაზის საკითხს აგვარებს. ხოლო ყველა სხვა საკითხზე, რომელიც მშვიდობასა და უსაფრთხოებას ეხება, პასუხისმგებელია გაერო, და საფუძვლიანადაც - რომელსაც არაფერს უხდი, რადგან წარმოადგენ შენი ქვეყნის ხალხს და ყველას თანაბარი უფლება აქვს“.
ავტორები: მარია ტადეო და ლორენ უოლკერი